Wanuna la Tshoveke Banki
Mukanganyisi, sisiteme ya xihundla, vhiki ro hlamarisa, na risimu ra music-hall leri hanyeke ku tlula vona hinkwavo.

Charles Wells u tshove banka e Monte Carlo minkarhi yo hlayanyana hi 1891 hi ndzandzelelano wa nkateko na sisiteme leyi a nga si tshama a yi hlamusela. Risimu leri tsariweke hi yena hi 1892 ri endle leswaku “ku tshova banka” ku va xivulavulelo. U lahlekeriwe hi xiphemu xa mali yoleyo hi vuxika byebyo naswona u hete malembe ekhotsweni hikwalaho ka vuxisi.
A a ri mani
Charles Deville Wells (1841–1922) a a ri injhiniya na mukanganyisi wa nkarhi na nkarhi loyi a a hlengeleta mali eka vaveki va mali hi swivumbiwa leswi a swi nga ri kona. Hi Mawuwani 1891 u fike e Monte Carlo na £4,000 ya mali yo tano. Eka masiku ya ntlhanu u tshove banka, hi ku hetisa mali leyi tafula a ri yi hlayisile, minkarhi yo hlayanyana, kutani a famba na kwalomu ka £40,000 hi ku vula ka yena, leswi namuntlha swi nga timiliyoni to hlayanyana ta tiphawundi.

Leswi a swi endleke hakunene
U vule leswaku a a ri na sisiteme leyi nga tsandzekiki naswona a nga si tshama a vula leswaku a ku ri yihi. Timbhoni a ti vonanga xivumbeko lexi nga erivaleni eka ntlangu wa yena, naswona a ku na xiviko lexi tshembekaka lexi vulaka maendlelo; MartingaleqhingaMartingaleNtlhandlamano wa swibejo lowu phindhaka xibejo kambirhi endzhaku ka ku lahlekeriwa kun'wana na kun'wana. Languta xiyenge xa Maqhinga ku vona leswi wu swi endlaka na leswi wu nga swi endliki.Hlaya hinkwaswo → leyi hakanyingi yi hlanganisiwaka na vito ra yena i ku ringanyeta. A swi na nkoka ngopfu: sisiteme yin'wana na yin'wana eka mepe wa tafulaswitirhisiwaMepe wa tafulaGridi ya ku bheja leyi kandziyisiweke eka tafula. Nakambe: tafula, felt, lapi.Hlaya hinkwaswo → yi na ntsengo lowu languteriweketinhlayoNtsengo lowu languteriwekeMbuyelo wa xiringaniso hi xibejo hi nkarhi wo leha. −1/37 wa mali ya xibejo eka xibejo xin'wana na xin'wana xa ntolovelo xa le Yuropa.Hlaya hinkwaswo → lowu fanaka, hikwalaho hambi a endle yini, mbuyelo a ku ri ndzandzelelano wo leha wa nkateko. NkotekotinhlayoNkotekoNkoteko wa mbuyelo, ku suka eka 0 ku ya eka 1 kumbe 0% ku ya eka 100%. Nomboro yin'we: 1/37 = 2.70%.Hlaya hinkwaswo → wa ndzandzelelano wa nkateko wo leha ku fana na wa yena i wutsongo eka mutlangi un'we na un'we, kambe i wukulu eka magidi ya vanhu lava hundzaka ekhasino hi nguva yin'we. Un'wana a a ta va Wells. A ku ri Wells.
Risimu
“The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo” (1892) ya Fred Gilbert, leyi yimbeleriweke hi Charles Coborn, a yi tsakeriwa swinene etiholweni ta music-hall ta London naswona yi tsemakanye yi ya e Amerika. Muhlamuseri wa yona u famba hi ku tikukumuxa eka bulevhadi a ri na moya wo tiyimela, naswona xivulavulelo xa “ku tshova banka” xi vula ku hlula loku hlamarisaka ku sukela kona. Risimu a ri vulavuli hi riendzo ra vumbirhi.
Riendzo ra vumbirhi na le ndzhaku
Wells u tlhele a vuya hi xixikana xexo a hlula nakambe, kutani a lahlekeriwa hi xiphemu xa mali eka riendzo hi vuxika bya 1891–92. U tirhise mali yo tala eka xikepe xa vuhlayiseki, Palais Royale, hi mali ya vaveki; a xi si tshama xi fika e Monte Carlo. Emakumu ka 1892 maphorisa ya le Furwa ma n'wi khomile e Le Havre, naswona hi Nyenyankulu 1893 khoto ya le London yi n'wi gwevile malembe ya nhungu ya ntirho wa le khotsweni hikwalaho ka vuxisi. U ntshunxiwile hi 1899, a kuma malembe man'wana manharhu hi 1906 hikwalaho ka vuxisi byin'wana, naswona kwalomu ka 1911 u fambise banka ya vuxisi e Paris leyi a yi tshembisa 1% hi siku, leswi n'wi yiseke ekhotsweni ra le Furwa. U fele e London hi 1922. Khasino, leyi hakeleke £40,000 hi 1891 yi tlhela yi kuma ku tlula sweswo hi ku tiviwa, yi vuyeriwe swinene hi yena.
U velekiwe e Hertfordshire.
Tiphatente na makungu ya vuxisi ya ku veka mali.
Monte Carlo: u tshova banka minkarhi yo hlayanyana; u hlula ≈ £40,000.
U tlhela a vuya; u hlula nakambe.
U lahlekeriwa hi xiphemu xa yona. Risimu, 1892. Xikepe lexi nga si tshama xi famba xi ya e Monaco.
U voniwa nandzu wa vuxisi e London; malembe ya nhungu.
Vuxisi byin'wana, malembe man'wana manharhu.
U khotsiwa e Furwa hikwalaho ka vuxisi bya banka.
U fela e London.
Ha yini xitori lexi xi ri na nkoka
I xikombiso lexi nga erivaleni ngopfu xa sisiteme leyi “tirhaka” kutani yi nga ha tirhi. Sisiteme a yi endlanga nchumu eka minkarhi leyimbirhi; nkateko wu tile kutani wu famba, hilaha matluka ya ku hambana-hambana (variance)tinhlayoKu Hambana-hambana (Variance)Mpimo wa leswaku mimbuyelo yi hangalaka ku fikela kwihi ku rhendzela ntsengo lowu languteriweke. Wu tlakukile eka straight up, wu le hansi eka swibejo swa mali yo ringana.Hlaya hinkwaswo → ma vulaka leswaku swi fanele hakona. Khasino yi lahlekeriwe hi vhiki rin'we kutani yi kuma xitori xa khale. Sisiteme yin'wana na yin'wana leyi xavisiweke ku sukela kona yi na Wells eka vumbhoni bya yona, naswona yin'wana na yin'wana ya tona yi na riendzo ra vumbirhi leri vumbhoni byi nga ri vulavuliki.
Swivutiso
A ku na vumbhoni bya sweswo ematafuleni. Vuxisi bya yena a byi ri kun'wana.
Timiliyoni to hlayanyana ta tiphawundi, hi tindlela to tala ta ku pima.
Tafula rin'wana na rin'wana a ri ri na mali leyi hlayisiweke; loko yi hela, tafula a ri yima kutani ku tekiwa yin'wana. Khasino a yi si tshama yi heleriwa hi mali.
Ku hlekisa katsongo

Khasino yi lahlekeriwe hi vhiki kutani yi xava lembe-xidzana ra ku tikombisa.
Swihlovo
- Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo.
- Old Bailey Proceedings Online. Trial of Charles Wells, March 1893 (t18930306-349).
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.