Blaise Pascal: Ntsheketo wa Vhilwa ra Roulette
Mutivi wa tinhlayo loyi hakanyingi a nyikiwaka ndzhuti wa vhilwa, naswona a a ringeta ku aka nchumu wun'wana.

Pascal (1623–1662) u ringete swikhomelo swa ku famba loku nga heriki eka malembe ya 1650. Vhilwa leri rhendzelekaka ri nga ri na ku khuhlana loku vulavuriwaka leswaku i ra yena ri nga va ri ri kokwana wa rotor ya roulette; kambe leswi i ntsheketo wa ndhavuko, a swi tsariwangi eka swihlovo.
Mutivi wa tinhlayo
Blaise Pascal u ake muchini wa ku hlayela a ha ri na malembe ya khume nkaye, u kombise mimbuyelo ya jiyometri ya projective a ha ri jaha, u endle ntirho wa masungulo hi ntshikelelo na vuhava bya moya, naswona hi 1654, eka mapapila na Pierre de Fermat, u tlhantlhe “xiphiqo xa tipoyinti”: ndlela yo avela hi ku lulama mali leyi bhejiweke ya ntlangu wa nkateko lowu yimisiweke. Nhlamulo ya vona, ku avela hi ku ya hi nkotekotinhlayoNkotekoNkoteko wa mbuyelo, ku suka eka 0 ku ya eka 1 kumbe 0% ku ya eka 100%. Nomboro yin'we: 1/37 = 2.70%.Hlaya hinkwaswo → wa mutlangi un'wana ni un'wana wa ku hlula loko ntlangu a wu yisiwe emahlweni, i masungulo ya ntsengo lowu languteriweketinhlayoNtsengo lowu languteriwekeMbuyelo wa xiringaniso hi xibejo hi nkarhi wo leha. −1/37 wa mali ya xibejo eka xibejo xin'wana na xin'wana xa ntolovelo xa le Yuropa.Hlaya hinkwaswo →. Xibalo xin'wana ni xin'wana xa EV eka sayiti leyi xi huma eka mapapila wolawo.

Xana a ku ri na muchini wa roulette wa Blaise Pascal?
Exikarhi ka malembe ya 1650 Pascal u tirhe eka muchini wa ku famba loku nga heriki, naswona ku vuriwa leswaku u ake vhilwa leri ringaniseriweke kahle leri a ri rhendzeleka nkarhi wo leha ri nga ri na ku khuhlana kukulu. Xitori xa leswaku vhilwa leri ri hundzuke rotorswitirhisiwaRotorXiphemu lexi rhendzelekaka xa vhilwa lexi rhwalaka tikhamara.Hlaya hinkwaswo → ya roulette xi phindhiwa eka matimu yo tala, kambe a xi tsariwangi eka xihlovo na xin'we xa masungulo. Swi nga endleka leswaku vafambisi va tikhasino eka madorobana ya mati yo hisa hi lembe-xidzana ra vu-18 va tirhise vito leri ku koka vanhu. A hi nchumu lowu Laborotari yi nga wu amukelaka hi vumbhoni lebyi nga kona.
Nkoteko, hi marito ya yena na ya hina
Mapapila ya 1654 a ma vulavuli hi roulette, hikuva a yi nga si va kona. Ma vutisa leswi: vatlangi vambirhi va lava tipoyinti tinharhu leswaku va teka mali hinkwayo; va yima loko swi ri 2–1; xana mali yi fanele ku aviwa njhani? Nhlamulo ya Pascal yi tirhisa leswi namuntlha hi swi vitanaka ntsengo lowu languteriweke wa xipimelo, ni nkaneto lowu xikaka hi ku landzelelana eka murhi wa ndlela hinkwayo leyi ntlangu a wu ta ya emahlweni ha yona. Huygens u hlaye mapapila lawa, kutani hi 1657 a kandziyisa buku yo sungula ya dyondzo hi ntsengo lowu languteriweke. Rito leri nge “expectation” i ra yena.
Pascal na Fermat va tlhantlha xiphiqo xa tipoyinti: ntsengo lowu languteriweke tanihi nxavo lowu lulameke wa xiyimo.
Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: tsalwa ro sungula leri kandziyisiweke hi ntsengo lowu languteriweke.
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: nawu wa tinomboro letikulu.
Roulette yi hlamuseriwa eParis. Hakelo yin'wana ni yin'wana i 36/n − 1: EV = −1/37 (kumbe −2/38).
Xikambelo xa chi-square xa Pearson, xi kombisiwa hi marhendzeleko ya roulette.
Hinkwaswo leswi nga laha henhla, eka sayiti leyi, eka burawuza.
Xibejo xa Pascal
Nkaneto lowu dumeke ngopfu wa Pascal hi ku bheja a wu vulavuli hi roulette, kambe hi Xikwembu: “xibejo” lexi nga eka Pensées lexi vonaka ku pfumela tanihi xibejo lexi nga na hakelo leyi nga heriki. I nkaneto wa ntsengo lowu languteriweke, naswona i ro sungula munhu a tirhisa thiyori ya ku teka swiboho ku seketela nchumu. Vatlangi va roulette lava vitanaka Pascal hikwalaho ka vhilwa va vitana Pascal loyi a nga riki yena; loyi a nga wa nkoka i loyi a kombiseke ndlela yo vona nxavo wa xibejo.
Xihlamariso
Hambi Pascal a ake vhilwa ro sungula ra roulette kumbe e-e, ntlangu lowu wu kombisa kahle ntirho wa yena wa xiviri: xikhomelo xa wanuna loyi a kombiseke leswaku a wu nge kumi nchumu u nga nyikanga nchumu (ku famba loku nga heriki a ku koteki; ntsengo lowu languteriweke a wu lahleki), lexi tirhisiwaka ku kombisa nchumu wolowo eka vatlangi va timiliyoni to hlaya lembe rin'wana ni rin'wana.
Swivutiso
A a famba exikarhi ka vagembuli eParis eku sunguleni ka malembe ya 1650; hi ndlela yoleyo xiphiqo xa tipoyinti xi n'wi fikeleke hi ku tirhisa Chevalier de Méré. A ku na rhekhodo ya leswaku a a tlanga hi mali hi ku tiyimisela.
Hikuva i xitori xo tsakisa, naswona hikuva vahlohleteri va tikhasino va lembe-xidzana ra vu-19 a va xi rhandza. Xi phindha u xi engetela nhlamuselo ya le hansi.
Ku hlekisa katsongo

U kombise leswaku a wu nge kumi nchumu u nga nyikanga nchumu. Kutani un'wana a aka khasino ehenhla ka swona.
Swihlovo
- Pascal, B. & Fermat, P. Correspondence on the problem of points.
- Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.